महाराष्ट्राचे राज्यपाल अचानक का बदलले ? दिलीत असे काय घडलय

आरोग्य विशेष लेख

(केवळ माहिती करता)

व्हिटॅमिन बी१२ हे शरीराच्या योग्य कार्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे जीवनसत्त्व आहे. लाल रक्तपेशींची निर्मिती, डीएनए तयार होणे तसेच मेंदू आणि मज्जासंस्थेचे आरोग्य टिकवून ठेवण्यासाठी बी१२ ची महत्त्वाची भूमिका असते. शरीरात बी१२ ची कमतरता दीर्घकाळ राहिल्यास अशक्तपणा, रक्ताची कमतरता, हात-पायांना मुंग्या येणे आणि मज्जासंस्थेशी संबंधित समस्या निर्माण होऊ शकतात.

व्हिटॅमिन बी१२ शरीरात काय काम करते?

बी१२ हे शरीरातील अनेक महत्त्वाच्या प्रक्रियांमध्ये सहभागी असते. लाल रक्तपेशी तयार करण्यासाठी, डीएनए निर्मितीसाठी आणि मज्जातंतूंचे कार्य व्यवस्थित ठेवण्यासाठी ते आवश्यक आहे. अन्नातून मिळणाऱ्या पोषक घटकांचा शरीरातील उपयोग आणि ऊर्जा चयापचयाच्या प्रक्रियेतही बी१२ ची भूमिका असते.

बी१२ च्या कमतरतेची लक्षणे कोणती?

बी१२ ची कमतरता हळूहळू विकसित होऊ शकते. सुरुवातीला सतत थकवा, अशक्तपणा, डोके हलके वाटणे, डोकेदुखी, एकाग्रता कमी होणे किंवा हृदयाचे ठोके वेगाने जाणवणे अशी लक्षणे दिसू शकतात.

कमतरता वाढल्यास हात-पायांना मुंग्या येणे किंवा सुन्नपणा, चालताना तोल जाणे, स्मरणशक्ती किंवा विचार करण्याच्या क्षमतेवर परिणाम, मूडमध्ये बदल, जीभ लालसर होणे किंवा दुखणे अशी लक्षणेही दिसू शकतात.

बी१२ कोणत्या अन्नातून मिळते?

व्हिटॅमिन बी१२ नैसर्गिकरित्या प्रामुख्याने प्राणिजन्य पदार्थांमध्ये आढळते. त्यासाठी अंडी, दूध, दही, चीज, मासे, चिकन, मांस आणि सीफूड यांचा आहारात समावेश करता येतो.

शाकाहारी व्यक्तींनी दूध व दुग्धजन्य पदार्थ तसेच बी१२ ने समृद्ध केलेले म्हणजेच fortified धान्य, सीरिअल्स किंवा वनस्पतीजन्य दूध यांचा विचार करावा. मात्र पूर्णपणे व्हेगन आहार घेणाऱ्या व्यक्तींना बी१२ साठी fortified पदार्थ किंवा पूरक आहाराची आवश्यकता भासू शकते.

कोणाला बी१२ कमतरतेचा धोका अधिक असतो?

पूर्णपणे शाकाहारी किंवा व्हेगन आहार घेणाऱ्या व्यक्ती, ज्येष्ठ नागरिक, पोट किंवा आतड्यांशी संबंधित काही आजार असलेल्या व्यक्ती तसेच बी१२ चे शोषण कमी करणाऱ्या काही औषधांचा दीर्घकाळ वापर करणाऱ्या व्यक्तींमध्ये कमतरतेचा धोका वाढू शकतो.

बी१२ ची कमतरता का होते?

आहारातून पुरेसे बी१२ न मिळणे हे एक कारण आहे. याशिवाय वयानुसार शरीराची बी१२ शोषून घेण्याची क्षमता कमी होणे, पचनसंस्थेतील काही आजार, पोट किंवा आतड्यांवरील काही शस्त्रक्रिया आणि काही औषधांचा दीर्घकाळ वापर यामुळेही बी१२ ची कमतरता होऊ शकते.

बी१२ ची कमतरता असल्यास काय करावे?

सर्वप्रथम डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन आवश्यक रक्त तपासण्या करणे महत्त्वाचे आहे. फक्त थकवा किंवा अशक्तपणा आहे म्हणून स्वतःहून बी१२ चे इंजेक्शन किंवा सप्लिमेंट सुरू करू नये.

कमतरतेचे प्रमाण आणि कारण लक्षात घेऊन डॉक्टर बी१२ च्या गोळ्या, पूरक आहार किंवा काही परिस्थितींमध्ये इंजेक्शनचा सल्ला देऊ शकतात. उपचार किती काळ घ्यायचा हे कमतरतेचे कारण आणि व्यक्तीच्या आरोग्यस्थितीनुसार ठरते.

शाकाहारी व्यक्तींनी काय काळजी घ्यावी?

शाकाहारी आहार घेत असल्यास दूध, दही, चीज यांसारख्या पदार्थांचा योग्य प्रमाणात समावेश करता येतो. बी१२ fortified cereals किंवा fortified plant-based milk यांचाही पर्याय उपलब्ध आहे. पूर्णपणे व्हेगन आहार असल्यास बी१२ पूरकाची गरज आहे का, हे डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांच्या सल्ल्याने ठरवावे.

काही गैरसमज टाळा

फक्त थकवा म्हणजे बी१२ ची कमतरता असे नाही. थकवा अनेक कारणांमुळे होऊ शकतो.

स्वतःहून बी१२ इंजेक्शन घेणे टाळा. कमतरता आणि तिचे कारण निश्चित करण्यासाठी वैद्यकीय सल्ला आवश्यक आहे.

दीर्घकाळ सप्लिमेंट्स घेण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. योग्य निदानानुसार उपचार घेणे अधिक सुरक्षित आणि परिणामकारक ठरते.

डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा?

सतत अशक्तपणा किंवा थकवा जाणवत असेल, हात-पाय सुन्न होत असतील किंवा मुंग्या येत असतील, चालताना तोल जात असेल, स्मरणशक्ती किंवा एकाग्रतेत बदल जाणवत असेल अथवा रक्ताची कमतरता आढळली असेल तर डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

आरोग्याची काळजी हीच खरी संपत्ती

संतुलित आहार, नियमित शारीरिक हालचाल, पुरेशी झोप आणि आवश्यकतेनुसार वैद्यकीय तपासणी या निरोगी जीवनशैलीच्या महत्त्वाच्या बाबी आहेत. बी१२ ची कमतरता संशयास्पद वाटत असल्यास स्वतःहून औषधोपचार करण्याऐवजी योग्य तपासणी करून तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली उपचार घेणे अधिक योग्य ठरते.

आरोग्य टिप :

संतुलित आहार + नियमित व्यायाम + पुरेशी झोप + योग्य वेळी तपासणी = निरोगी जीवन.

--